دنیای عکاسی با مارتین پار (۲۰۲۵-۱۹۵۲)، یکی از تأثیرگذارترین چهرههای عکاسی مستند معاصر و عضو برجسته آژانس عکس «مگنوم»، وداع میکند. درگذشت او در سن ۷۳ سالگی، خلأ بزرگی در فرهنگ بصری جهان باقی گذاشت.
مارتین پار نگاه ما به زندگی روزمره را بازتعریف کرد؛ او امر عادی را به امری خارقالعاده تبدیل میکرد، پوچیهای زندگی را بدون از دست دادن حساسیت هنری به تصویر میکشید و صحنههای ساده را به مرتبه روایتهای اجتماعی ارتقا میداد. آثار او ثابت کرد که عکاسی برای عمیق بودن نیازی به شکوه و جلال ندارد؛ یک نگاه صادقانه، منتقدانه و طنزآمیز کافی است.
در این مقاله، نگاهی داریم به زندگی، شاخصترین مجموعههای عکس و میراثی که او برای عکاسان و دوستداران داستانهای تصویری بر جای گذاشته است.
سبکی منحصربهفرد که دنیای عکاسی را تغییر داد
- رنگهای تند و فلاش مستقیم: زیباییشناسی تعمدی و اغراقآمیز او، جزئیاتی را آشکار میکرد که معمولاً نادیده گرفته میشوند. استفاده از فلاش تند در نور روز، به امضای بصری جسورانه او تبدیل شد که بعدها عکاسان بسیاری از آن تقلید کردند.
- طنز و کنایه به عنوان ابزار روایت: پار دنیا را با فاصلهای منتقدانه اما بدون بیرحمی مشاهده میکرد. تصاویر او سرشار از «طنز بریتانیایی» است و از مصرفگرایی، طبقه متوسط، اوقات فراغت و تناقضات انسانی سخن میگوید.
- عکاسی مستند معاصر: او به عنوان عضو آژانس مگنوم از سال ۱۹۹۴، از گزارشهای سنتی و رسمی فاصله گرفت و راه را برای مستندسازی تازه، پاپ و بحثبرانگیز هموار کرد.
مجموعههای ماندگاری که یک عصر را تعریف کردند
۱. آخرین تفرجگاه (The Last Resort – ۱۹۸۶): این مجموعه که در «نیو برایتون» عکاسی شده، اوقات فراغت طبقه کارگر بریتانیا را نشان میدهد. تصاویری روشن، پر هرجومرج و اشباعشده که نقدی سرگرمکننده و در عین حال تأملبرانگیز ارائه میدهند.
۲. عقل سلیم (Common Sense – ۱۹۹۹): انفجاری از رنگ و نماهای نزدیک (Close-up) که اشیای روزمره و مصرفگرایی جهانی شده را مستند میکند؛ پرترهای کنایهآمیز از فرهنگ مادی معاصر.
۳. به انگلستان فکر کن (Think of England – ۲۰۰۰): سفری نوستالژیک، محبتآمیز و در عین حال طنزآمیز در هویت بریتانیایی. پار در این اثر، سنت و نقد اجتماعی را با هم ترکیب کرده است.
۴. زندگی یک ساحل است (Life’s a Beach – ۲۰۱۳): شیفتگی او به سواحل سراسر جهان در این مجموعه متبلور شده است؛ جایی که فرهنگهای مختلف را از طریق ژستها و موقعیتهای جهانی به هم پیوند میدهد.
فراتر از دوربین: کلکسیونر و آرشیویست دنیای مدرن
مارتین پار تنها یک عکاس نبود؛ او یک کیوریتور (نمایشگاهگردان) و کلکسیونر افراطی بود. او کارتپستالها، کتابها، اشیای عامهپسند و عکسهای آماتور را جمعآوری میکرد و آرشیوی ساخت که بازتابدهنده نحوه بازنمایی ما از خودمان و چگونگی ساخت فرهنگ بصری است. تلاشهای او در صنعت نشر باعث شد عکاسان و آثار فراموششده دوباره دیده شوند.
میراث مارتین پار: قرنی که با نگاه او ثبت شد
- روشی نو برای دیدن روزمرگی: او نشان داد که قدرتمندترین داستانها در سواحل، سوپرمارکتها، مهمانیها و رفتارهای معمولی نهفتهاند.
- تأیید نقصها: در دنیایی که به دنبال تصاویر بینقص است، او از لحظات خودجوش، واقعی و غیرمنتظره دفاع کرد.
- تأثیر جهانی: سبک پرجنبوجوش و منتقدانه او الهامبخش نسلهایی شد که به دنبال پیوند دادن عکاسی مستند با قدرت بصری بودند.
سخن آخر از زبان مارتین پار:
«عکاسی بهترین پادزهر برای بی حوصلگی و کسالت است.»
مارتین پار برای نسلهای آینده نگاهی را به یادگار گذاشت که همدلی را با هجو ترکیب میکند و یادآور میشود که عکاسی میتواند همزمان سیاسی و خندهدار باشد. او دعوتی است برای نگریستن به جهان با کنجکاوی، کنایه و صداقت.
