کشف راز یک پدیده نادر کیهانی
سال گذشته ستارهشناسان موفق به ثبت روشنترین «انفجار نوری آبی سریع» یا LFBOT در تاریخ شدند؛ پدیدهای بسیار درخشان و کوتاهمدت که سالها ذهن دانشمندان را مشغول کرده بود. اکنون بررسی دقیق این انفجار فوقالعاده قدرتمند، راز بزرگی را آشکار کرده است: این نور مرموز حاصل دریدهشدن یک ستاره عظیم توسط سیاهچاله است.
مرکز تحقیقات NOIRLab این رویدادها را «از عجیبترین پدیدههای کیهانی چند دهه اخیر» توصیف میکند. تا امروز فقط کمی بیشتر از یکدوجین از این انفجارها کشف شده است و شناخت آنها یک چالش جدی به شمار میرفت.
LFBOTها سوپرنوا نیستند؛ منشأ واقعی پیدا شد
تا پیش از این، دو نظریه مطرح بود: برخی دانشمندان LFBOTها را نوعی سوپرنوا میدانستند و برخی دیگر تصور میکردند حاصل بلعیده شدن گاز میانستارهای توسط سیاهچاله هستند.
اما تجزیهوتحلیل انفجار درخشان سال گذشته، با نام AT 2024wpp، این نظریهها را رد کرد. پژوهش جدید از دانشگاه کالیفرنیا نشان میدهد این پدیده به دلیل «پاره شدن کامل یک ستاره عظیم توسط سیاهچالهای تا ۱۰۰ برابر سنگینتر از خورشید» رخ میدهد.
این تحلیل نشان میدهد بیثباتی گرانشی سیاهچاله، ستاره همراه خود را در فاصلهای مرگبار قرار داده و در چند روز آن را نابود کرده است.
درخشندگی ۱۰۰ برابر یک سوپرنوا!
LFBOTها از قدرتمندترین انفجارهای جهان هستند و نور آنها از میلیاردها سال نوری مشاهده میشود. AT 2024wpp حدود ۱۰۰ برابر بیشتر از نور ممکن در یک انفجار ابرنواختری انرژی منتشر کرده است؛ بنابراین قطعا یک سوپرنوا کلاسیک محسوب نمیشود.
مشاهده تلسکوپ جمینی جنوبی همچنین نشان داد که منبع این انفجار مقدار غیرعادی از نور فروسرخ تولید کرده است؛ پدیدهای بسیار نادر که تنها یک بار دیگر نیز ثبت شده بود.
سیاهچاله چگونه ستاره را نابود کرد؟
به گفته پژوهشگران، این سیستم شامل یک سیاهچاله و یک ستاره بسیار بزرگ بوده که سالها ماده در اختیار سیاهچاله قرار داده اما فاصلهاش هنوز امن بوده است. سرانجام این ستاره بیش از حد به سیاهچاله نزدیک شد و رشتهرشته گردید.
بخشهایی از گاز ستاره وارد قرص برافزایشی شده و با مواد قبلی برخورد کرده و نور آبی، فرابنفش و پرتوهای ایکس تولید کرده است. همچنین بخشی از گاز با سرعتی برابر ۴۰ درصد سرعت نور به شکل جتهای قدرتمند به فضا پرتاب شده و امواج رادیویی ایجاد کرده است.
پروژهای با همکاری بزرگترین تلسکوپهای دنیا
برای مطالعه این پدیده، مجموعهای از برجستهترین تلسکوپها به کار گرفته شدهاند، از جمله:
- جمینی جنوبی برای دادههای مادونقرمز
- هابل برای تصویربرداری اپتیکال
- چاندرا و NuSTAR برای دادههای پرتو ایکس
- آرایه رادیویی آتاکاما (ALMA) برای تحلیلهای امواج رادیویی
این حجم داده مشترک باعث شد AT 2024wpp به دقیقترین LFBOT تاریخ تبدیل شود.
ستاره قربانی چه بود؟
دانشمندان تخمین میزنند ستاره نابود شده حدود ۱۰ برابر خورشید جرم داشته و احتمالا از نوع ستارگان «ولف – رایه» بوده است؛ یکی از داغترین و پرجرمترین انواع ستاره در کهکشان.
منابع :
