گروهی از ستارهشناسان به شواهدی دست یافتهاند که نشان میدهد دو سیاره بزرگ در منظومهای دوردست با یکدیگر برخورد کردهاند. این رویداد نادر میتواند اطلاعات ارزشمندی درباره تاریخ شکلگیری منظومه شمسی و حتی چگونگی ایجاد ماه زمین در اختیار ما قرار دهد.
سرنخهای این کشف از ستارهای رشتهاصلی به نام Gaia20ehk به دست آمده است؛ ستارهای که در ابتدا کاملاً معمولی به نظر میرسید، اما در نهایت رفتاری غیرعادی از خود نشان داد.
سوسوزدن عجیب یک ستاره معمولی
بین سالهای ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۱، نور این ستاره دچار سه افت ناگهانی روشنایی شد و پس از آن رفتار نوری آن بهشدت آشفته گردید.
آناستاسیو تزانیداکیس، ستارهشناس دانشگاه واشنگتن، در توضیح این پدیده گفت:
«خروجی نور ستاره همیشه ثابت بود؛ اما ناگهان افتهایی در روشنایی مشاهده کردیم و سپس رفتار آن کاملاً بههم ریخت. چنین چیزی در ستارگانی شبیه خورشید دیده نمیشود.»
بر خلاف یک ستاره در حال مرگ، این سوسوزدن حاصل فروریختن لایههای ستاره نبود؛ بلکه جریانهای عظیم سنگ و گرد و غبار مقابل ستاره را میپوشاندند.
جریانهای عظیم غبار؛ نشانه برخورد سیارهای
میزان غباری که از مقابل ستاره عبور میکرد آنقدر زیاد بوده که بتواند نور آن را تحتتأثیر قرار دهد. ستارهشناسان معتقدند محتملترین توضیح این است که این غبار، بقایای برخورد دو سیاره بزرگ بوده است.
دادههای فروسرخ حاصل از تلسکوپهای دیگر این نظریه را تقویت میکنند:
- نور مرئی کاهش یافته
- تابش فروسرخ افزایش یافته
این رفتار نشان میدهد مادهای داغ در اطراف ستاره وجود دارد—درجه حرارتی که تنها از برخورد عظیم دو جرم سیارهای تولید میشود.
ثبت یک برخورد فاجعهآمیز در زمان واقعی
به گفته تزانیداکیس، در ابتدا چند برخورد کوچک سطحی رخ داده بود که گرمای زیادی تولید نمیکرد. اما سپس یک برخورد بزرگ و ویرانگر اتفاق افتاد و تابش فروسرخ بهطور ناگهانی افزایش یافت.
او میگوید:
«شگفتانگیز است که تلسکوپهای مختلف توانستند این برخورد را تقریباً در زمان وقوع ثبت کنند. تاکنون تنها چند مورد برخورد سیارهای دیدهایم و هیچکدام به این شکل ثبت نشده بود.»
شباهت جالب به برخورد باستانی زمین و تیا
یافتههای جدید شباهت زیادی به برخورد تاریخی تیا با زمین دارند؛ برخوردی که حدود ۴.۵ میلیارد سال پیش رخ داد و بخشهایی از بقایای آن بهتدریج گرد آمدند تا ماه زمین را تشکیل دهند.
ابر غبار کشفشده در اطراف ستاره Gaia20ehk تقریباً در فاصلهای برابر با یک واحد نجومی از ستاره قرار دارد—فاصلهای مشابه فاصله زمین تا خورشید. این شرایط میتواند به غبار اجازه دهد خنک شده و کمیاب شود، احتمالاً همان فرآیندی که به شکلگیری ماههای سنگی میانجامد.
آیا چنین برخوردهایی رایجاند؟
تزانیداکیس میگوید:
«ماه زمین نسبت به سیاره میزبانش بهطور غیرمعمول بزرگ است و نقش مهمی در قابلسکونت شدن زمین دارد. هنوز نمیدانیم این نوع برخوردها چقدر در کهکشان رایجاند. هر مشاهده جدید میتواند ما را یک قدم به درک این فرایند نزدیکتر کند.»
